Komşunuz Hakaret ya da Tehdit Ederse: Şikâyet, Deliller ve Hukuki Yollar

Apartman ve site yaşamında komşular arasında yaşanan anlaşmazlıklar zaman zaman sözlü tartışmanın ötesine geçerek hakaret, tehdit veya kapıya dayanma gibi eylemlere dönüşebilmektedir. Yüksek ses ve gürültü, geç saatte yüksek sesle müzik, otopark ve park yeri tartışmaları, balkondan izmarit atılması, halı ya da örtü silkelenmesi veya üst kattan gelen su sızıntısı gibi gündelik bir uyuşmazlık bu noktaya vardığında konu ceza hukukunun da alanına girer. Mağdurun bu aşamada atacağı adımlar, delillerin kaybolmasını önlemek ve yasal hakları korumak bakımından belirleyicidir.

Bu tür durumlarda izlenebilecek yollar ceza şikâyetiyle sınırlı değildir. Ceza soruşturmasının yanında koruyucu tedbirlerin istenmesi, kişilik hakkına saldırı nedeniyle manevi tazminat davası açılması ve kat mülkiyeti kuralları uyarınca hâkimin müdahalesinin talep edilmesi mümkündür. Sürecin her aşamasında delillerin hukuka uygun toplanması ve yasal sürelere uyulması gerekir.

Olay anında yapılması gerekenler

Komşunun kapıya gelerek rahatsız etmesi, hakaret ya da tehdit etmesi veya saldırıda bulunması hâlinde öncelik güvenliktir. Kapı açılmamalı, tartışmaya ve fiziki temasa girilmemeli, gecikmeden polis çağrılmalıdır (112).

Polis geldiğinde yaşananların tutanağa geçirilmesi istenmelidir. Ekiplerin olay yerinde düzenlediği bu belgeye olay yeri tutanağı denir; kapıdaki ya da eşyadaki hasar, tarafların ilk beyanları ve orada bulunanlar bu tutanakta yer alır ve soruşturmanın ilk delilini oluşturur.

Ardından karakolda ifade verilerek şikâyetçi olunur; buna suç duyurusu da denir. Yaralanma varsa aynı gün sağlık kuruluşuna başvurulmalı ve rapor alınmalıdır.

Darp edilme ya da zarar görme hâlinde

Fiziksel saldırıya uğrayan kişi aynı gün bir hastanenin acil servisine başvurmalı ve olayın bir saldırı sonucu olduğunu bildirmelidir. Hekimin düzenlediği ve yaralanmanın niteliğini gösteren belgeye adli rapor, halk arasında darp raporu denir. Polis de mağduru rapor için hastaneye sevk edebilir. Morluk ve sıyrık gibi izler birkaç gün içinde kaybolduğundan beklenmemeli, izlerin fotoğrafı da çekilmelidir.

Başkasının vücuduna acı veren ya da sağlığını bozan davranış kasten yaralama suçunu oluşturur (TCK m. 86). Yaralanma basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüdeyse soruşturma şikâyete bağlıdır; daha ağır yaralanmalarda ve suçun silahla işlenmesi hâlinde şikâyet aranmaz. Sopa, taş ya da bıçak gibi saldırıda kullanılan her araç kanun bakımından silah sayılır. Raporda yaralanmanın derecesi belirtilir ve suçun niteliği buna göre belirlenir.

Eşyaya, kapıya ya da araca verilen zarar ayrıca mala zarar verme suçunu oluşturur (TCK m. 151); hasar onarılmadan önce fotoğraflanmalı ve tutanağa yazdırılmalıdır. Ceza soruşturmasından bağımsız olarak tedavi giderleri, çalışılamayan günlerin kazanç kaybı ve eşyadaki zarar için maddi tazminat, yaşanan acı için manevi tazminat istenebilir (TBK m. 54, 56).

Birden fazla kişiyle gelinmesi hâlinde

Tehdidin birden fazla kişi tarafından birlikte yapılması suçun ağır hâlidir ve şikâyet aranmadan soruşturulur (TCK m. 106/2). Konut dokunulmazlığının birden fazla kişiyle birlikte ihlal edilmesi de cezayı artıran bir sebeptir (TCK m. 119). Yaralama ya da mala zarar verme birlikte işlenmişse, fiili birlikte gerçekleştiren her kişi fail olarak sorumlu tutulur (TCK m. 37).

Gelen kişilerin kimliği bilinmiyorsa şikâyet yine yapılabilir. İfadede kişilerin sayısı ve eşkâli anlatılır; kimlikleri güvenlik kamerası kayıtları ve tanıklar aracılığıyla soruşturmada belirlenir.

Hangi davranış hangi suçu oluşturabilir

Komşunun kapıya gelerek gerçekleştirdiği fiiller Türk Ceza Kanunu kapsamında şu suçları oluşturabilir:

Bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil isnat etmek veya sövmek hakaret suçudur (TCK m. 125). Bu suçun takibi kural olarak mağdurun talebine bağlıdır; bu tür fiillere şikâyete bağlı suçlar denir (TCK m. 131). Tartışma sırasında karşılıklı hakaret edilmişse veya hakaret haksız bir fiile tepki olarak söylenmişse ceza indirilebilir ya da ceza verilmeyebilir (TCK m. 129).

Bir kimseye hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştirileceğinin bildirilmesi tehdit suçudur (TCK m. 106). Hayata, vücut ya da cinsel dokunulmazlığa yönelik tehdit şikâyet aranmadan resen soruşturulur; malvarlığına zarar veya başka bir kötülük tehdidi şikâyete bağlıdır. Tehdidin silahla ya da birden fazla kişiyle birlikte işlenmesi suçun ağır hâlidir (TCK m. 106/2).

Rıza dışında konuta veya eklentilerine girilmesi ya da rıza ile girildikten sonra çıkılmaması konut dokunulmazlığının ihlali suçunu oluşturur (TCK m. 116). Komşunun yalnızca kapının önüne gelmesi her zaman bu suçu oluşturmaz.

Sırf rahatsız etmek için ısrarla arama, gürültü yapma ve benzeri eylemler kişilerin huzur ve sükûnunu bozma suçunu oluşturur (TCK m. 123). Mağdur üzerinde korku veya huzursuzluk yaratacak biçimde fiziki takip veya iletişim araçlarıyla temas kurulması ısrarlı takip suçudur (TCK m. 123/A). Kapıya, zile, kilide veya paspas gibi eşyalara zarar verilmesi ise mala zarar verme suçunu teşkil eder (TCK m. 151). Kişilerin huzur ve sükûnunu bozma, ısrarlı takip ve mala zarar verme suçları şikâyete bağlıdır.

Şikâyet nasıl ve ne zaman yapılır

Suç teşkil eden fiiller, suçun işlendiği yerdeki Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa (polis, jandarma) yapılır (CMK m. 158). Başvuru üzerine mağdurun beyanları tutanağa bağlanır.

Soruşturulması şikâyete bağlı suçlarda mağdur, fiilin ve failin öğrenilmesinden başlayarak altı ay içinde şikâyet hakkını kullanmalıdır (TCK m. 73). Bu altı aylık süre hak düşürücüdür; sürenin geçmesiyle takip imkânı biter. Hayata veya vücut dokunulmazlığına yönelik tehdit gibi şikâyete tabi olmayan suçlarda altı aylık süre aranmaz.

İfadeden sonra hatırlanan ayrıntılar ve yeni deliller, soruşturmayı yürüten Cumhuriyet başsavcılığına verilecek bir ek beyan dilekçesiyle sunulabilir; tanık adları ve varsa kayıtlar bu dilekçeye eklenir.

Deliller

Ceza soruşturmasında iddiaların somut delillerle ortaya konulması gerekir:

Polis olay yeri tutanağı, ekiplerce tutulan, kapıdaki hasarı, şüphelilerin durumunu ve tarafların olay anındaki ilk beyanlarını kaydeden resmi belgedir.

Tanıklar, olay sırasında koridorda bulunan, kapıdaki hakaret ve tehditleri işiten diğer komşular, bina görevlisi veya ziyaretçilerdir. Bu kişilerin adları ve adresleri savcılığa sunularak ifadelerinin alınması istenir.

Apartman güvenlik kamerası, kapıya geliş anını, gelen kişi sayısını ve fiili eylemleri kaydeder. Kayıtlar kısa sürede silindiğinden hemen istenmeli, yönetime yazılı bildirim yapılmalı ve savcılıktan kayıtların dosyaya getirtilmesi talep edilmelidir.

Mesajlar ve arama kayıtları, öncesinde veya sonrasında şüphelinin gönderdiği hakaret ve tehdit içerikli yazışmaları ve arama sıklığını belgeler. Yazışma ekran görüntüleri ve arama dökümleri savcılık dosyasına sunulur.

Sağlık raporu, fiziki temas, arbede veya saldırı neticesinde yaralanma meydana gelmişse hastaneden temin edilen adli muayene kaydıdır.

Ses ve görüntü kaydı konusunda yargı sınırları gözetilmelidir. Kural olarak gizlice kayıt hukuka aykırıdır; ancak yargı kararlarında, kişinin kendisine karşı o anda işlenen ve başka türlü ispatı mümkün olmayan bir saldırıyı kaydetmesi belirli şartlarda delil kabul edilmiştir. Bu durum her olayda ayrıca değerlendirilir; kayıt konusunda temkinli davranılmalıdır.

Görüntü kaydı varsa: hukuka uygun kullanım

Olayın görüntüsü üç kaynaktan gelebilir: binanın güvenlik kamerası, dairenin kendi kapı kamerası ya da olay sırasında telefonla yapılan çekim. Her birinin kullanımı kişisel verilerin korunması kurallarına bağlıdır.

Binanın güvenlik kamerası. Bu kayıtların sorumlusu bina yönetimidir ve içinde başka kişilerin de görüntüsü bulunur. Bu nedenle yönetim kaydı doğrudan vermek zorunda değildir. İzlenecek yol, yönetime yazılı olarak başvurup ilgili saat aralığındaki kaydın silinmeden saklanmasını istemek ve şikâyette bu kaydın savcılıkça getirtilmesini talep etmektir. Yargı makamlarının soruşturma ve yargılama için yaptığı işlemler 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun kapsamı dışındadır (m. 28).

Kişinin kendi çekimi ya da kapı kamerası. Bir hakkın korunması için zorunlu olan veri işleme, ilgili kişinin rızası aranmadan yapılabilir (6698 sayılı Kanun m. 5/2-e). Kişinin kendi kapısının önünde, kendisine yönelen bir saldırıyı kaydetmesi bu çerçevede değerlendirilir. Buna karşılık ortak alanı ya da komşunun kapısını sürekli izleyen bir kamera ayrı bir uyuşmazlık konusu olabilir; kapı kamerası yalnızca dairenin kendi girişini görecek biçimde yerleştirilmelidir.

Kaydın kullanılması. Görüntü yalnızca polise, savcılığa, mahkemeye ve dosyayı takip eden avukata verilmelidir. Kaydın sosyal medyada, apartman mesaj grubunda ya da üçüncü kişilerle paylaşılması, haklı çıkan tarafı da sorumlu duruma düşürebilir: kişisel verilerin hukuka aykırı olarak yayılması ve özel hayatın gizliliğinin ihlali ayrı suçlardır (TCK m. 136, 134) ve tazminat sorumluluğu doğurabilir.

Kaydın saklanması. Özgün dosya kesilmeden ve üzerinde değişiklik yapılmadan saklanmalı; kopyası bir taşınabilir bellekle dilekçe ekinde sunulmalı; kaydın hangi cihazla, hangi gün ve saatte alındığı belirtilmelidir. Bu bilgiler kaydın delil değerini güçlendirir.

Soruşturma nasıl sonuçlanabilir

Cumhuriyet savcısı delilleri topladıktan sonra dosya hakkında kanuni süreçleri işletir:

Kanunda sayılan suçlarda dosya önce uzlaştırmacıya gider; buna uzlaştırma denir (CMK m. 253). Taraflar özür, zararın giderilmesi gibi bir edim üzerinde anlaşırsa dava açılmaz. Bazı suçlarda ise şüphelinin kanunda öngörülen tutarı ödemesiyle dava açılmaması yoluna gidilir; buna ön ödeme denir (TCK m. 75). Hangi suçların uzlaştırmaya, hangilerinin ön ödemeye tabi olduğu yakın tarihli kanun değişiklikleriyle değişmiştir; güncel durum dosya özelinde kontrol edilmelidir.

Deliller kamu davası açmaya yetmediğinde savcılık dosyayı kapatır; buna kovuşturmaya yer olmadığı kararı denir. Bu karara karşı, tebliğden başlayarak iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir (CMK m. 173).

Yeterli şüpheye ulaşıldığında savcılık iddianame düzenler ve kamu davası açılır. Dava açılırsa mağdur davaya katılma isteyebilir (CMK m. 237). Mahkemece istemin kabulüyle mağdur davada katılan sıfatını alır.

Koruma tedbirleri

Komşunun eylemleri ısrarlı hâl aldığında ve güvenlik kaygısı sürdüğünde koruma talep edilebilir. Israrlı takip mağduru 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu tedbir isteyebilir.

Bu kapsamda hâkimden, karşı tarafın konuta ve iş yerine yaklaşmaması ya da iletişim araçlarıyla rahatsız etmemesi gibi tedbirler istenebilir.

Ceza davası dışındaki yollar

Komşunun hukuka aykırı fiilleri özel hukuk alanında da sorumluluk doğurur:

Kişilik hakkına saldırı nedeniyle manevi tazminat talep edilebilir; saldırıya uğrayan kimse saldırının durdurulmasını ve önlenmesini isteyebileceği gibi (TMK m. 24, 25), duyduğu manevi acının telafisi için tazminat isteyebilir (TBK m. 58).

Aynı binada kat malikleri arasında uyuşmazlık çıktığında Kat Mülkiyeti Kanunu kuralları uygulanır. Kat maliklerinin birbirini rahatsız etmeme borcu vardır (Kat Mülkiyeti Kanunu m. 18).

Komşulardan biri bu yükümlülüğe aykırı davrandığında mağdur kat maliki sulh hukuk hâkiminin müdahalesini isteyebilir (Kat Mülkiyeti Kanunu m. 33).

Yükümlülüklerin ihlali diğer kat malikleri için çekilmez bir hâl almışsa, bu kat malikleri ihlalde bulunanın bağımsız bölümünün kendilerine devredilmesini mahkemeden isteyebilir (Kat Mülkiyeti Kanunu m. 25).

Karşı şikâyet ve dikkat edilecekler

Komşuluk uyuşmazlıklarında karşı tarafın da şikâyetçi olması mümkündür. Bu nedenle iki noktaya dikkat edilmelidir:

Yanlış ve bile bile asılsız suçlama iftira suçunu oluşturabilir (TCK m. 267). Bu nedenle şikâyette yalnızca yaşanan anlatılmalıdır; abartılı ve ispatsız beyanlardan kaçınılmalıdır.

Karşılıklı hakaret ya da haksız fiile tepki hâlinde ceza indirilebileceği veya ceza verilmeyebileceği için (TCK m. 129), fevri karşılık verilmemeli ve sükûnet korunmalıdır.

Özet tablo

Aşama	Yapılacak iş
Olay anı	Kapının açılmaması, can güvenliğinin sağlanması, polisin aranması
Polis geldiğinde	Olay yeri tutanağının tutulması; yaralanma varsa aynı gün adli rapor (darp raporu) alınması
İlk şikâyet	Karakolda ifade verilmesi, altı aylık sürede şikâyet hakkının kullanılması
Delil bildirimi	Savcılığa ek beyan dilekçesi, kamera ve ses kayıtları ile tanık adlarının sunulması
Soruşturma	Uzlaştırma ve ön ödeme takibi, takipsizliğe iki haftada itiraz ya da davaya katılma
Koruma ve hukuk	6284 sayılı Kanun kapsamında koruma talebi, manevi tazminat ve hâkim müdahalesi

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.